ไฟล์ที่เปิดอ่านได้ยังไม่จำเป็นต้องพร้อมวิเคราะห์ การคำนวณอาจถูกต้องตามแถวที่เห็น แต่ตอบผิดคำถามเพราะข้อมูลมาจากคนละบัญชี ครอบคลุมคนละช่วง หรือมีรายการซ้ำอยู่ในไฟล์
ก่อนสรุปผล ผมจึงตรวจสี่เรื่องตามลำดับ
1. แหล่งข้อมูลตรงกับคำถามหรือไม่
ยืนยันว่า export มาจากระบบ บัญชี และมุมมองที่ตั้งใจใช้ ชื่อไฟล์หรือข้อมูลที่ค้างในเครื่องเป็นเพียงเบาะแส ไม่ใช่หลักฐานว่าตรงกับแหล่งข้อมูลที่กำลังใช้งาน หากมีหลายบัญชีหรือหลายระบบ ให้บันทึกขอบเขตของแต่ละชุดก่อนรวมข้อมูล
2. แต่ละไฟล์ครอบคลุมเวลาใด
บันทึกวันแรก วันสุดท้าย เขตเวลา และวันที่ไม่มีข้อมูล แยกให้ชัดระหว่าง “ไม่มีเหตุการณ์” กับ “ไม่ได้ export วันนั้น” เมื่อต้องเทียบสองรายงาน ให้เทียบเฉพาะช่วงที่ทับซ้อนกันก่อน ตัวเลขรวมทั้งไฟล์อาจต่างกันเพียงเพราะวันต้นหรือวันท้ายไม่ตรงกัน
3. หนึ่งแถวหมายถึงอะไร และซ้ำได้อย่างไร
ระบุ grain ของข้อมูล เช่น หนึ่งรายการธุรกรรม หนึ่งการปิดสถานะ หรือหนึ่งยอดสรุปรายวัน ก่อนนับหรือหาค่าเฉลี่ย หากพบแถวซ้ำ ให้เก็บจำนวนก่อนและหลังตัดซ้ำ พร้อมกติกาที่ใช้ อย่าลบแถวที่หน้าตาเหมือนกันโดยไม่ตรวจว่าระบบต้นทางอาจสร้างเหตุการณ์ที่แยกกันจริง
4. ฟิลด์พอสำหรับข้อสรุปหรือไม่
ตรวจคีย์สำหรับจับคู่รายการ เวลา ต้นทุน และสถานะที่ต้องใช้ตอบคำถาม หากไม่มีคีย์เชื่อมรายการเปิดกับปิด การนับแถวที่มีกำไรไม่ใช่อัตราชนะต่อสถานะ หากไม่มีต้นทุนครบ ผลตอบแทนสุทธิก็ยังไม่ควรถูกนำเสนอเป็นตัวเลขแน่นอน
สรุปพร้อมขอบเขตของหลักฐาน
เมื่อผ่านการตรวจแล้ว รายงานควรบอกทั้งสิ่งที่คำนวณได้และสิ่งที่ยังตอบไม่ได้ รวมถึงกติกาตัดซ้ำ ช่วงเวลาที่ใช้ และฟิลด์ที่ขาด ความสัมพันธ์ที่พบในข้อมูลย้อนหลังเป็นจุดตั้งคำถามเพื่อทดสอบต่อ ไม่ใช่กฎการตัดสินใจโดยอัตโนมัติ